Από τον Πλάτωνα στο ChatGPT!

Στην «Πολιτεία», ο Πλάτωνας χρησιμοποιεί την αναλογία μιας «διαχωριστικής γραμμής» που χωρίζει τις ανώτερες και τις κατώτερες μορφές κατανόησης.

Από τον τέταρτο αιώνα π.Κ.Ε. υποστήριζε ότι κάθε άτομο έχει μια διαισθητική ικανότητα να αναγνωρίζει την αλήθεια. Την χαρακτήρισε ως την υψηλότερη μορφή κατανόησης: «νόηση». Η νόηση επιτρέπει την κατανόηση πέρα ​​από τη λογική, την πεποίθηση ή την αισθητηριακή αντίληψη. Είναι μια μορφή «γνώσης» για κάτι - αλλά κατά την άποψη του Πλάτωνα, είναι επίσης μια ιδιότητα της ψυχής.

Χαμηλότερα, αλλά πάνω από τη «διαχωριστική γραμμή» του, βρίσκεται η «διάνοια» (λογική) η οποία βασίζεται στην επιχειρηματολογία. Κάτω από την εν λόγω γραμμή του, οι κατώτερες μορφές κατανόησης είναι η «πίστις» (πεποίθηση) και η «εικασία»  (φαντασία.)  Η πίστις είναι η πεποίθηση που επηρεάζεται από την εμπειρία και την αισθητηριακή αντίληψη, δηλ. από ερεθίσματα που κάποιος εξετάζει κριτικά και συλλογίζεται. Η εικασία ορίζεται ως αβάσιμη γνώμη που έχει τις ρίζες της σε ψευδή αντίληψη.

Στην ιεραρχία των νοητικών ικανοτήτων του Πλάτωνα, η άμεση, διαισθητική κατανόηση βρίσκεται στην κορυφή και τα στιγμιαία φυσικά ερεθίσματα προς τα κάτω. Η κορυφή της ιεραρχίας οδηγεί στην αληθινή και απόλυτη γνώση, ενώ η βάση προσφέρεται για ψευδείς εντυπώσεις και πεποιθήσεις. Αλλά η διαίσθηση, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, είναι μέρος της ψυχής και ενσαρκώνεται στην ανθρώπινη μορφή. Η αντίληψη της πραγματικότητας υπερβαίνει το σώμα - αλλά εξακολουθεί να το χρειάζεται.

Συνεπώς, ενώ ο Πλάτωνας δεν διαφοροποιεί τη «νοημοσύνη» και τη «σκέψη», θα υποστήριζα ότι οι διακρίσεις του μπορούν να μας βοηθήσουν να σκεφτούμε και για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ.) Χωρίς να ενσαρκώνεται, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μην «σκέφτεται» ή να «κατανοεί» με τον τρόπο που το κάνουν οι άνθρωποι. Η εικασία - η κατώτερη μορφή κατανόησης, που βασίζεται σε ψευδείς αντιλήψεις - μπορεί να είναι παρόμοια με τις συχνές «παραισθήσεις» της Τεχνητής Νοημοσύνης, όταν επινοεί πληροφορίες που φαίνονται εύλογες αλλά στην πραγματικότητα είναι ανακριβείς.

Ο Αριστοτέλης, μαθητής του Πλάτωνα, ρίχνει περισσότερο φως στη νοημοσύνη και τη σκέψη. Στο «Περί Ψυχής», ο Αριστοτέλης διακρίνει την «ενεργητική» από την «παθητική» νοημοσύνη. Η ενεργητική νοημοσύνη, την οποία ονόμασε «νου», είναι άυλη. Αποκτά νόημα από την εμπειρία, αλλά υπερβαίνει την σωματική αντίληψη. Η παθητική νοημοσύνη είναι σωματική, η οποία προσλαμβάνει αισθητηριακές εντυπώσεις χωρίς συλλογισμό. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτές οι ενεργητικές και παθητικές διαδικασίες, μαζί, αποτελούν τη «σκέψη». Η λέξη «νοημοσύνη» κατέχει μια λογική ποιότητα που οι υπολογισμοί της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν ενδεχομένως να αναπαράγουν. Ο Αριστοτέλης, ωστόσο, όπως και ο Πλάτωνας, υποστηρίζουν ότι η «σκέψη» απαιτεί μια ενσωματωμένη μορφή (σώμα) και υπερβαίνει τη λογική.

Σήμερα, η ΤΝ παίρνει πολλές φυσικές μορφές, από αυτόνομα οχήματα και ανθρωποειδή ρομπότ μέχρι ρομπότ υγειονομικής περίθαλψης και drones. Αν η νοημοσύνη απαιτεί ενσάρκωση, όπως πίστευαν ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, μπορεί να φαίνεται ότι η ΤΝ έρχεται πιο κοντά από ποτέ στην ανθρώπινη σκέψη. Η ΤΝ παίρνει πολλές μορφές, οι οποίες όμως εξακολουθούν να μην έχουν σώματα. Τρέχει με κώδικα, αλγόριθμους και σύνολα δεδομένων. Η διαισθητική κατανόηση, το συναίσθημα, η ακεραιότητα και η πρακτική σοφία φαίνεται να απαιτούν μια ενσαρκωμένη, φθαρτή μορφή που κινείται από την εμπειρία.

Όταν έθεσα στο ChatGPT την ερώτηση «Μπορείς να σκεφτείς;», εκείνο μου απάντησε: 

«Μπορώ να επεξεργάζομαι πληροφορίες, να αναλύω μοτίβα και να δημιουργώ απαντήσεις με βάση δεδομένα. Έτσι, κατά κάποιο τρόπο, μπορεί να 'φαίνεται' ότι σκέφτομαι. Αλλά δεν σκέφτομαι όπως ένας άνθρωπος. Δεν διαθέτω συνείδηση, συναισθήματα, προθέσεις ή επίγνωση. Όλα όσα 'κάνω' βασίζονται σε μοτίβα που μαθαίνω από τεράστιες ποσότητες κειμένου καθώς και από  ένα σύνολο κανόνων και πιθανοτήτων. Μπορώ να 'προσομοιώνω' ορισμένες πτυχές της σκέψης, αλλά σίγουρα δεν σκέφτομαι και ούτε 'καταλαβαίνω' πραγματικά με τον ανθρώπινο τρόπο». 

Αυτή η απάντηση ευθυγραμμίζεται με τις απόψεις του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. 

Προς το παρόν.


YΓ. Ενδείκνυνται τα click στην άνω εικόνα καθώς και στα 5 link.

☮