Φως και σκοτάδι

 

Προτιμότερο ν' ανάβεις ένα πυρσό, παρά να "καταριέσαι" το σκοτάδι!

Στις αρχές του περασμένου αιώνα μία επιφανής Αμερικάνικη θρησκεία προέβλεπε με σιγουριά ότι το τέλος του κόσμου θα συνέβαινε το έτος 1914. Ίσως, οι φανατικοί "πιστοί" του συγκεκριμένου χριστιανικού παρακλαδιού — που έχει αρκετούς οπαδούς και στην Ελλάδα — να μην ανησυχούσαν για την αδιάγνωστη υπέρτασή τους, ή για την κακοσυντηρημένη γέφυρα που διέσχιζαν κάθε πρωϊ πηγαίνοντας στη δουλειά τους. Πάντως ανησυχούσαν  για το τέλος του κόσμου το 1914, αλλά και για την επικείμενη κρίση της ιδιότροπης, θολής υπερκόσμιας οντότητας, η οποία κατέγραφε νυχθημερόν όλες τις πράξεις τους, ακόμα κι' αν την δόξαζαν  δουλοπρεπώς και χωρίς σταματημό! Ένα πράμα δηλαδή σαν .. Βόρεια Κορέα !

Εξ' όσων γνωρίζω, το 1914 ήρθε και παρήλθε χωρίς να επέλθει το τέλος του μάταιου κόσμου μας ! Με δεδομένη αυτή τη παταγώδη προβλεπτική αστοχία ίσως θα μπορούσαμε να περιμένουμε τις δύο παρακάτω  απαντήσεις από την εν λόγω θεϊστική οργάνωση:

1) "Ωχ .. είπαμε 1914 ? Μας συγχωρείτε πολύ, κάναμε ένα μικρό λάθος στους υπολογισμούς μας. Ενοούσαμε το 3014 ! Ελπίζουμε να μη σας προκαλέσαμε κάποια αξιοσημείωτη ταλαιπωρία ή ... όχληση."

2) "Το τέλος του κόσμου θα ερχόταν, αλλά προσευχηθήκαμε τόσο έντονα, διαμεσολαβώντας έτσι στο θεό, που λυπήθηκε τελικά τον πλανήτη με τους αμαρτωλούς δούλους του."

Όμως δεν είπαν ούτε  το ένα ούτε το άλλο, αλλά έκαναν κάτι πιό .. ιδιοφυές. Ανακοίνωσαν ότι το τέλος του κόσμου είχε ήδη συμβεί, αλλά δυστυχώς δεν ήμασταν σε κατάσταση σοβαρής επιφυλακής για να το αντιληφθούμε !

Μετά την προαναφερθείσα προκληκτική υπεκφυγή που υποτιμάει κατάφωρα την ανθρώπινη νοημοσύνη,  είναι απορίας άξιο πως αυτό το μαγαζί έχει ακόμα οπαδούς. Όμως είναι πασίγνωστο ότι οι θρησκείες είναι ανθεκτικές, επειδή με την βοήθεια του φόβου βασίζονται στη χυδαία πλύση εγκεφάλου ανυπεράσπιστων μικρών παιδιών. Επιπλέον, συνήθως αποφεύγουν τις βραχυπρόθεσμες προβλέψεις και όποτε είναι βολικό ξανασχεδιάζουν τα αφελή δόγματά τους, ιδιαίτερα μετά από χονδροειδείς διαψεύσεις όπως η παραπάνω.

Για μένα είναι προφανή τα διαχρονικά λόγια του περίφημου νομπελίστα φυσικού Paul Dirac:

"Αν είμαστε έντιμοι — και ως επιστήμονες έχουμε καθήκον να είμαστε έντιμοι — δεν μπορούμε παρά να παραδεχτούμε ότι κάθε θρησκεία είναι ένας σωρός ψευδών προτάσεων, χωρίς ουσιαστικά ερείσματα.   Η ιδέα του θεού είναι προϊόν της ανθρώπινης φαντασίας ... Δεν αναγνωρίζω κανένα θρησκευτικό μύθο, τουλάχιστον επειδή ο κάθε ένας απ' αυτούς  έρχεται σε αντίθεση με  τους υπόλοιπους ... "

ΥΓ1. Η ιδέα γι' αυτή την ανάρτηση αναδύθηκε από το υπέροχο βιβλίο Broca's Brain: Reflections on the Romance of Science του αστροφυσικού Carl Sagan, που ξαναδιάβασα πρόσφατα και για πολλοστή φορά.

ΥΓ2. Oι 2 εικόνες είναι του Sarolta Ban. Κλικάρετέ τις ... άφοβα !

:)

Επουράνια τσαγιέρα

Υπάρχουν πολλοί ισχυρισμοί που δεν είναι διαψεύσιμοι, επειδή δεν υπάρχει τρόπος να ελεγχθούν. Συχνά συνιστούν τον πυρήνα που διαμορφώνει μία τυφλή πίστη, η οποία συνήθως έχει διαζύγιο με την κοινή λογική.

Είναι θεμιτό να είμαστε επιφυλακτικοί και να αποφεύγουμε την αβασάνιστη αποδοχή των μη διαψεύσιμων ισχυρισμών, ακόμη και αν εμπνέουν, εκστασιάζουν ή φανατίζουν την συντριπτική πλειοψηφία των συνανθρώπων μας.

Διαχρονικά οι πιo πολλοί λαοί έχουν αναπτύξει τους δικούς τους μύθους για την δημιουργία του κόσμου, δανειζόμενοι ιστορίες ο ένας από τον άλλον. Μέσα απο αυτή τη "ζύμωση" δημιουργήθηκε ο μύθος της Γένεσης, στον οποίο ενσωματώθηκε η τυπική θεματολογία που εμφανίζεται σε πολλούς προγενέστερους αλλά και μεταγενέστερους μύθους. Όλοι αυτοί οι πρωτόγονοι μύθοι και οι παιδαριώδεις δεισιδαιμονίες έχουν κοινό παρονομαστή την εξάρτησή μας απο τις σκόπιμες προθέσεις κάποιου ακαθόριστου υπερκόσμιου όντος.

Η δυσκολία διάψευσης της ύπαρξης Θεού, Θεών ή πνευμάτων, δεν αναβαθμίζει την παράλογη τυφλή πίστη στις κάθε είδους επουράνιες οντότητες. Η ίδια δυσκολία διάψευσης υπάρχει ακόμα και για την τερατώδη εξ' αποκαλύψεως αλήθεια ορισμένων φυλών της Νιγηρίας, οι οποίες με αφέλεια διατείνονται, οτι ο θεός δημιούργησε το σύμπαν απο περιτώματα μυρμηγκιών! Είναι προφανέστατο ότι οι προσλαμβάνουσες παραστάσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο σε περιβάλλοντα άγνοιας και αμορφωσιάς.

Ο Carl Sagan μίλησε για μη ανιχνεύσιμους αόρατους δράκους, απομυθοποιώντας με έξυπνο τρόπο τις διάφορες "υπερφυσικές" οντότητες. Ο δε Bertrand Russel προώθησε την περίφημη επουράνια τσαγιέρα του, αντικρούοντας επιτυχώς την ιδέα ότι το βάρος της απόδειξης το έχουν οι σκεπτικιστές προκειμένου να διαψεύσουν τους μη διαψεύσιμους ισχυρισμούς των θρησκειών. Σε ένα άρθρο του το 1952 με τίτλο " Υπάρχει Θεός ?", ο Russell έγραψε το εξής:

" Αν έλεγα ότι μεταξύ γης και Άρη υπάρχει μία πορσελάνινη τσαγιέρα σε ελλειπτική τροχιά γύρω απο τον ήλιο, κανείς δεν θα μπορούσε να διαψεύσει τον ισχυρισμό μου, αρκεί να πρόσθετα ότι η τσαγιέρα είναι τόσο μικρή που δεν θα μπορούσαν να την ανιχνεύσουν ούτε τα πιό ισχυρά τηλεσκόπιά μας.

Όμως, αν στη συνέχεια έλεγα ότι, αφού ο ισχυρισμός μου δεν μπορεί να διαψευστεί θα ήταν ασυγχώρητη απρέπεια να τον αμφισβητούμε με την λογική μας, τότε οι περισσότεροι δικαίως θα θεωρούσαν ότι έλεγα ανοησίες.

Αν όμως η ύπαρξη μιας τέτοιας επουράνιας τσαγιέρας αναφερόταν σε πανάρχαια βιβλία, και διδασκόταν ως ιερή αλήθεια κάθε Κυριακή, και ενσταλαζόταν στα μυαλά μικρών παιδιών σε όλα τα σχολεία, τότε ακόμα και ο κάθε μικρός δισταγμός, θα ήταν τέτοιο δείγμα εκκεντρικότητας, που σε φωτισμένους καιρούς θα απέφερε στον αμφισβητία το επίζηλο προνόμιο της ψυχιατρικής φροντίδας, ενώ σε πιο πρώιμη περίοδο την Ιερά Εξέταση. "

Ο Richard Dawkins χρησιμοποίησε το επουράνιο αντικείμενο του Russel στο βιβλίο του A Devil's Chaplain, ως εξής:

" Ο λόγος που οι υπάρχουσες οργανωμένες θρησκείες εισπράτουν απερίφραστη εχθρότητα είναι οτι, σε αντίθεση με την πίστη στην επουράνια τσαγιέρα, έχουν ισχύ, επιροή, απαλάσσονται απο φόρους και προπαγανδίζονται συστηματικά σε παιδιά πολύ νεαρά για να αντιδράσουν και να προστατευθούν. Tα παιδιά υποχρεώνονται να απομνημονεύουν τρελλά βιβλία για τσαγιέρες στα χρόνια που διαπλάθεται η προσωπικότητά τους. Kρατικά επιχορηγούμενα σχολεία αποκλείουν παιδιά των οποίων οι γονείς προτιμούν τσαγιέρες με άλλο σχήμα. Ζηλωτές τσαγιεροπιστοί λιθοβολούν τσαγιεροάπιστους μέχρι θανάτου και προειδοποιούν τα παιδιά τους να μην παντρεύονται άτομα που πιστεύουν σε άλλες τσαγιέρες..."

Η έννοια της τσαγιέρας του Bertrand Russel έχει επεκταθεί και σε άλλες πιo περιπαικτικές μορφές. Τα πλέον "κλασσικά" παραδείγματα είναι το ιπτάμενο μακαρονοτέρας και ο αόρατος ροζ μονόκερος.

Σε τελική ανάλυση, κάθε φορά που αντιμετωπίζουμε ισχυρισμούς για τσαγιέρες ή θεούς, έχουμε την ίδια έλλειψη επιστημονικών αποδείξεων. Η στοιχειώδης λογική επιβάλει να τηρούμε τουλάχιστον αγνωστικιστική στάση, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να τοποθετούμε το εντελώς απίθανο στο ίδιο βάθρο με το συντριπτικά πιθανό.

Ας μη ξεχνάμε ότι όλοι μας είμαστε άθεοι για τους περισσότερους απο τους θεούς, στους οποίους πίστεψαν οι κοινωνίες που έχουν υπάρξει στον πλανήτη μας. Απλά μερικοί διαγράφουμε ένα Θεό παραπάνω !

ΥΓ1: Η περίφημη μονόλεπτη απάντηση του Richard Dawkins στο ερώτημα φοιτήτριας: "Κι΄αν κάνεις λάθος ?"

ΥΓ2: Το "Root of All Evil? " είναι ένα τηλεοπτικό ντοκουμέντο, που γράφτηκε και παρουσιάστηκε απο τον Richard Dawkins, ο οποίος επιχειρηματολογεί επάνω στη θέση ότι ο κόσμος θα ήταν πολύ καλύτερος χωρίς τις οργανωμένες θρησκείες.

Tο ωραίο αυτό ντοκουμέντο πρωτοπαρουσιάστηκε τον Ιανουάριο 2006, σε δύο 45-λεπτα επεισόδια, στο βρετανικό Channel 4.


Root of All Evil? Part 1: The God Delusion (Η Επουράνια Τσαγιέρα στο χρονικό σημείο 45:22)

Root of All Evil? Part 2: The Virus of Faith (απίστευτες Θεϊκές συμβουλές στο χρονικό σημείο 24:18)

ΥΓ3: Ένα υπέροχο τρίλεπτο του καταπληκτικού Chris Hitchens, ενώπιον του φοιτητικού ακροατηρίου τoυ VCU. Θα του έδινα τον τίτλο: "70.000 χρόνια αδιαφορίας!"

ΥΓ4: Στο παρακάτω τρίλεπτο video, o Leonard Susskind, καθηγητής Θεωρητικής Φυσικής στο Stanford, απορρίπτει τον "ευφυή σχεδιασμό" σαν θεωρία δημιουργίας του σύμπαντος.

ΥΓ5: 16 υπέροχα λεπτά με τον επινοητή των quarks, νομπελίστα Murray Gell-Mann, με θέμα "Ομορφιά και αλήθεια στη Φυσική". Στο τελευταίο μισό λεπτό το σχόλιό του γιά το ενδεχόμενο υπερφυσικής παρέμβασης στο σύμπαν, είναι καταλυτικό.